rond duurzaam bouwen en wonen, energiebesparing
en -opwekking. Wat werkt, en wat niet?
Gratis boek!
duurzame buren op je mobiel
mens- en milieuvriendelijk gebouwde woning
Samenvatting
Deze woning, ontworpen in 1997 en gebouwd in 1998, heeft heel veel maatregelen die de woning energiezuinig, gezond en levensloopbestendig maken. Door milieuvriendelijke bouwmaterialen te gebruiken is de totale milieubelasting van de woning bij de bouw en in het gebruik erg laag.
Een kleine greep uit de maatregelen:
· houtskeletbouw
· cellulose-isolatie (krantenwol)
· overstekende dakgoten met EPDM
· anhydriet dekvloer
· kunststof waterleiding
· regenwaterinstallatie met een betonnen tank van 3000 liter
· isolatiewaarde gevel/dak 4,5 m2K/W tot 4,8 m2K/W
· glas U-waarde 1,1 W/m2K (HR++glas)
· serre, passieve zonne-energie
· lage temperatuur verwarming met wand- en vloerverwarming
· zelfregulerende geluidreducerende ventilatieroosters
· warmteterugwinning door lucht/water warmtepompboiler op ventilatielucht; vervangen in 2012 door een buitenlucht warmtepomp met gaspiek combiketel (hybride systeem)
· 17 m2 zonnepanelen op het pannendak en 8 m2 in de tuin
· EPC = circa 0,55
· warmtemuren
· afgeschermde elektriciteitsleidingen
· centraal stofzuigsysteem
Algemeen
Als particulier opdrachtgever heeft de familie Harting-Reintjes in Wijk bij Duurstede een woning laten bouwen, waarvan het ontwerp gebaseerd is op de cultuur-historische waarden in dit gebied. Lange tijd heeft het gebied onderdeel van het Romeinse Rijk uitgemaakt. De verdedigingswerken en de villa's van deze overheersers hebben hun stempel gedrukt op dit gebied.
Ten noorden van het Zwarte Woud werd de Romeinse grens tussen Rijn en Donau bewaakt met een honderden kilometers lange muur met wachttorens. Op diverse plaatsen zijn deze wachttorens gereconstrueerd. In Wijk bij Duurstede is door de Rijksdienst voor Oudheidkundig Bodemonderzoek een Gallo-Romeinse boerderij opgegraven. Beide bouwwerken hebben als inspiratie gediend voor het ontwerp van de woning van de familie Harting-Reintjes. Ook andere Gallische en Romeinse vindingen zoals de houtskeletbouw, wandverwarming, de badruimte en aandacht voor het binnenmilieu werden in hedendaagse uitvoering meegenomen. En natuurlijk is uitgebreid invulling gegeven aan energiebesparing, het gebruik van hout als bouwmateriaal, waterbesparing en bruikbaarheid. Dit heeft geleid tot een opmerkelijke woning waar architectuur, duurzaam bouwen en voldoening samengaan.
De locatie
De streek rond Wijk bij Duurstede is historisch een interessant gebied. Duizenden jaren bewoning liggen in de ondergrond verborgen. Eeuwenlang hebben de Keltische en Germaanse bewoners het gebied rond deze plaats op traditionele manier bewoond. De Rijksdienst voor Oudheidkundig Bodemonderzoek heeft in de nabijheid vele sporen van Keltische, Romeinse en Middeleeuwse bebouwing en bewoning aangetroffen. Wijk bij Duurstede was in de Vroege middeleeuwen het Rotterdam van toen, Dorestad.
Als bezet gebied moest het grote Romeinse rijk natuurlijk verdedigd worden tegen aanvallen van de brute Germanen uit het Noordoosten. Was er een rivier zoals de Rijn, dan bleven zij wel op afstand, maar anders moest de Romeinse grens, limes, met een greppel en een pallisadewand, later in steen opgetrokken, versterkt worden. Op regelmatige afstand stonden wachttorens om uit te kijken over het vijandelijke gebied. Op grotere afstand van elkaar lagen zwaardere versterkingen (castellum) van de Romeinen.
Deze gegevens heeft de stedebouwkundige als uitgangspunt gebruikt voor de ontwikkeling van uitbreidingswijk De Geer: het geeft inhoud aan de cultuur-historische betekenis van het gebied. Ook veel woningen in de wijk hebben onmiskenbaar een Romeinse uitstraling.
De woning
De Romeinse historie van het gebied, de opgraving van de Gallo-Romeinse boerderij ter plaatse en de Romeinse vestingbouw zijn de inspiratie geweest voor de woning van de familie Harting-Reintjes.
Herkenbaar zijn de zuilengaanderij of porticus en de versprongen dakvorm van de oude boerderij en de vormen van een (wacht)toren met galerij. Hiermee krijgt de woning het karakter van een versterkte vesting. De meeste woonruimten bevinden zich op de begane grond; in de 'toren' bevindt zich een ruime slaapkamer met rondom zicht op de omgeving. De Romeinse wacht zou zo een ronde op de galerij kunnen maken.
Het proces
De woning is tot stand gekomen als particulier initiatief. Door de kennis over Dubo bij en de omstandigheden van de familie Harting-Reintjes werd een uitgebreid Program van Eisen samengesteld. Daarin stond bruikbaarheid en toegankelijkheid centraal. Ook op het gebied van energie, materaalgebruik, water en binnenmilieu was een uitgebreid eisen- en wensenpakket samengesteld. Voor de architect werd de cultuurhistorische waarde van het gebied aangedragen als inspiratiebron. Een architect met ervaring op het gebied van duurzaam bouwen werd via de VIBA Expo (www.vibaexpo.nl) gevonden. Bij acht organisaties werd subsidie in het kader van Dubo aangevraagd en uitgekeerd. Een aantal subsidies was niet toegesneden op aanvragen door particulieren, zodat de aanvraag of afwikkeling de nodige creativiteit kostte. Uiteindelijk zijn alle gevraagde subsidies uitgekeerd. Als tegenprestatie heeft de woning in verschillende promotiefilmpjes en brochures over Dubo een rol gespeeld.
In het voorbereidingstraject was de Welstandscommissie zeer enthousiast: "Eindelijk een woning met een identiteit!". De bebouwingsleidraad voor particulier te bouwen woningen, opgesteld door de gemeente, was wel een lastig te nemen hindernis. De historisch te verklaren porticus, die om de hoofdbouwmassa heen loopt, was strijdig met de stedenbouwkundige eis om de naast elkaar liggende woningen herkenbaar als aparte bouwmassa's te accentueren. Door als opdrachtgever te dreigen het op een juridische procedure aan te laten komen kwam de gemeente op andere gedachte. De bouwvergunningsaanvraag leverde daarna weinig problemen op.
De (combinatie van) soms minder bekende bouwproducten of bouwmethoden gaf tijdens de bouw enkele problemen. Dat gold met name de bouwkundige zaken en in mindere mate de installatietechniek, terwijl de installateurs nog nooit met nieuwe technieken als PV, warmtepomp, regenwaterinstallatie en centraal stofzuigsysteem gewerkt hadden. Uiteindelijk zijn alle problemen opgelost.
Kennisverspreiding over mens- en milieuvriendelijk bouwen en wonen was tevens een doelstelling. Veel particulieren die ook met de gedachte over een mens- en milieuvriendelijke woning spelen hebben intussen de woning bezocht en zijn uitgebreid geïnformeerd hoe te handelen.
Opvallende dubo maatregelen
Naast historisch besef en passend in de omgeving, waren energie, water, materiaalgebruik en vooral bruikbaarheid belangrijke onderdelen van het Programma van Eisen. Gestreefd werd naar een vermindering van het fossiel energieverbruik en het drinkwaterverbruik. Voorts werd een verlaging van de hoeveelheid sloopafval in de verre toekomst nagestreeft. Door zoveel mogelijk woonfuncties op de begane grond te projecteren werd voorzien in een levensloopbestendige woning.
Materialen
De woning staat op een funderingsplaat van schuimbeton. De draagconstructie van de woning is houtskeletbouw. Het plaatmateriaal in de HSB segmenten is OSB.
Als isolatiemateriaal in gevel en dak is gekozen voor cellulose-isolatie (krantenwol). Er is gemetseld met schelpkalkmortel. De geveibeplating van de toren bestaat uit cementgebonden houtspaanplaten. De betonnen dakpannen zijn vervaardigd met een hoog percentage granulaat en de ver overstekende goten zijn bekleed met EPDM. De binnenkozijnen zijn van hout, de dekvloer van anhydriet, plinten van vuren en voor de vloerbedekking is gekozen voor linoleum. De verfsystemen zijn waterverdunbare acrylaat verf (buitenkozijnen), natuurvriendelijke verf op basis van gekookte lijnolie (hekwerk), minerale buitenverf (cementgebonden houtspaanplaten) en natuurhars muurverf (plafonds, binnenmuren).
Water
De waterleidingen zijn van kunststof. Een regenwaterinstallatie (GEP) met een betonnen tank van 3000 liter in de grond zorgt voor huishoudwater ten behoeve van toilet, textielwassen en tuinsproeien. De rioleringsbuizen zijn van PP en PVC met terugnamegarantie. Er is gebruik gemaakt van waterbesparend sanitair en kranen.
Energie
De isolatiewaarde van de woningschil is -voor die tijd- hoog: daken en wanden zijn geïsoleerd met 14 cm cellulose-isolatie en hebben een warmteweerstand Rc van 4,5 m2K/W tot 4,8 m2K/W. Het glas in de kozijnen heeft een U-waarde van 1,1 W/m2K (HR++glas). Er is gebruik gemaakt van passieve zonne-energie door een serre (koude buitenkamer) op het zuiden. Aan de noordzijde schermt de garage en de porticus de woning af en breekt de windaanval. De was kan gedroogd worden onder de droogloop.
Installatietechnisch is de woning bijzonder uitgebreid: een lage temperatuur verwarming met wand- en vloerverwarming, zelfregulerende geluidreducerende ventilatieroosters voor de luchttoevoer (Alusta), warmteterugwinning uit de afgezogen ventilatielucht voor tapwater- en ruimteverwarming waarbij gebruik wordt gemaakt van een elektrische lucht/water warmtepompboiler en een ketel voor bijverwarming op gas (Stiebel Eltron).
In 2012 is deze warmtebron vervangen door een warmtepomp met buitenunit (bron = buitenlucht) met een gascombiketel als backup-piekketel (hybride/bivalente systeem van AWB). Binnenkort wordt nog een zonnecollector met boilervat aangebracht. Ook hier is de gasketel de piekketel bij onvoldoende zoninstraling op de collector of te grote warmtapwatervraag. De woningventilatie wordt nu verzorgd door een traditionele toerengeregelde afzuiging (Itho Daalderop), geen warmteterugwinning omdat dat weinig energiewinst oplevert. De systemen worden uitgebreid gemonitord.
Zonnestroom wordt verkregen door 17 m2 zonnepanelen op het dak (in-dak systeem RBB PV700) en 8 m2 in de tuin (totaal 2.600 Wpiek). De overige benodigde elektriciteit wordt als groene stroom ingekocht. Dit resulteert in een EPC van circa 0,55 (eis 1,4 1997, EPC was toen niet exact te berekenen ivm ontbreken genormeerde rekenregels voor PV en warmtepomp).
Afval
Door het toepassen van houtskeletbouw, zo weinig mogelijk composietmaterialen en een demontabele bouwwijze kan de hoeveelheid sloopafval in de verre toekomst beperkt blijven of is voor hergebruik geschikt (te maken).
Binnenmilieu / gezondheid / comfort
De woning is voorzien van warmtemuren, afgeschermde elektriciteitsleidingen in de slaapkamers en een centraal stofzuigsysteem. De vloerbedekking is glad. Het sanitair hangt aan de muur. Aldus wordt aan belangrijke voorwaarden voor een allergeen arme woning voldaan. De regulerende ventilatieroosters zorgen voor een comfortabele toevoer van de buitenlucht.
Flexibiliteit / toekomstwaarde
De woning is voorzien van brede binnendeurkozijnen, heeft een rechte trap naar de verdieping en heeft afgeronde drempels waar die nodig zijn. Daardoor zal de bruikbaarheid in de toekomst hoog blijven. Het is mogelijk om in wanden openingen te maken zodat woon- en slaapkamer met elkaar verbonden kunnen worden. Boven voor- en achterdeur is een ruime dakoverstek of porticus als droogloop.
Duurzaam bouwen maatregelen op een rij
· schuimbetonnen funderingsplaat
· houtskeletbouw met OSB
· cellulose-isolatie (krantenwol)
· cementgebonden houtspaanplaten
· betonnen dakpannen met granulaat
· overstekende dakgoten met EPDM
· metselwerk met kalkcement specie
· houten binnenkozijnen
· anhydriet dekvloer (RO gips)
· vuren plinten
· linoleum vloerbedekking
· waterverdunbare acrylaat verf, natuurvriendelijke lijnolieverf, minerale buitenverf en natuurhars muurverf
· kunststof waterleiding
· regenwaterinstallatie met een betonnen tank van 3000 liter
· rioleringsbuizen PP en PVC met terugnamegarantie
· waterbesparend sanitair en kranen
· isolatiewaarde gevel/dak 4,5 m2K/W tot 4,8 m2K/W
· glas U-waarde 1,1 W/m2K (HR++glas)
· serre
· lage temperatuur verwarming met wand- en vloerverwarming
· zelfregulerende geluidreducerende ventilatieroosters
· warmteterugwinning door lucht/water warmtepompboiler (vervangen in 2012)
· 17 m2 zonnepanelen op het pannendak en 8 m2 in de tuin
· EPC = circa 0,55 (1997)
· warmtemuren
· afgeschermde elektriciteitsleidingen
· centraal stofzuigsysteem
· hangend sanitair
· brede binnendeurkozijnen
· rechte trap
· geen of afgeronde drempels
· droogloop
Ervaringen na 14 jaar Wat tegenvalt is de bouwkundige en installatietechnische kwetsbaarheid. Regelmatig moet houtrot gerepareerd worden en al na 14 jaar is de warmtepomp versleten.
Reacties
| Marian | 10-01-2011 11:26 |
Dag familie Harting, bedankt voor de uitgebreide info over jullie huis en het proces dat eraan voorafging! Een vraag: ik heb plannen voor een passiefhuis of energienulwoning. Ik had eigenlijk al afgezien van een centraal stofzuigsysteem omdat dit binnenlucht naar buiten afzuigt en in de winter dus warmteverlies geeft. Hoe hebben jullie dit opgelost? Geen buitenafvoer maar filtering van de uitblaaslucht, of via een warmtewisselaar, of 'niet' opgelost? Groet Marian | |
| Fam. Harting-Reintjes | 10-01-2011 23:31 |
Hier is het beste de vijand van het goede. In mijn geval blaast de centrale stofzuiger de lucht gewoon in de installatieruimte. De stofzak is zo robuust dat zelfs na 1½ jaar (zo lang doe je er over voor de zak vol is) en nauwelijks stof in de inst. ruimte ligt. Maar de mooiste (en gezondste) oplossing is natuurlijk een uitmonding naar buiten toe. Daar hoort die afvoerlucht naar toe te gaan (geeft wel herrie buiten!!, dus de buren kunnen gaan klagen). Met een klepje kan je voorkomen dat er veel koude lucht weer naar binnen komt, maar die hoeveelheid is ook weer niet zo groot dat daarmee het energiezuinigheidsideaal geheel om zeep geholpen wordt. En dat kleine beetje stofzuiglucht dat af en toe weggeblazen wordt, moet je ook geen probleem van maken. Een centraal stofzuigsysteem is goed voor de gezondheid (vooral kinderen) en dat is in mijn ogen meer waard dan dat kleine beetje warmteverlies. Kortom, niet een probleem van maken. | |
| Marian | 22-01-2011 23:11 |
Bedankt voor je antwoord en uitleg, ik heb inderdaad ook een systeem gevonden dat de lucht gefilterd binnenshuis uitblaast. Heb gelukkig nog tijd genoeg om erover na te denken... Groet Marian | |
| terraxy | 20-03-2011 16:32 |
Het kan ook simpeler: warmtewisselaar! Ik heb sinds 1987 een warmtewisselaar en die verdient zich op basis van de warmte terugwinning gewoon terug. Men huidige haalt ruim 70 % maar voor men nieuwe onderkomen wil ik zeker 90 % gaan halen. | |
| Marian | 17-04-2011 11:12 |
Terraxy, hoe doe je dat dan? Een warmtewisselaar die alleen op de afvoer van de centrale stofzuiger zit? | |
| Fam. Harting-Reintjes | 25-04-2011 12:36 |
Ik snap de reactie van Terraxy ook niet. Ik denk dat een warmtewisselaar op de afgezogen ventilatielucht wordt bedoeld (ofwel balansventilatie met WTW). Zolang Terraxy niet reageert blijft het duister. | |
| Jacqueline | 06-05-2011 14:30 |
Het is nu inderdaad mogelijk om het centrale stofzuigsysteem en de warmtewisselaar te combineren. De warmte van de uitblaaslucht van de stofzuiger wordt dan gebruikt om de inkomende (koude) lucht te verwarmen. De lucht die door een stofzuiger wordt opgezogen kan hier een temperatuur van wel 60 graden bereiken! Zonde als dat zo naar buiten verdwijnt. | |
